Тайлбар: 100%, 110% ба 120% хүчин чадлын хэрээр спортын үйл ажиллагаанд оролцох – урам зоримыг хэт их шаардах талаарх эрдэм судлаалын судалгаа

Товч танилцаул: Спортонд, өрсөлдөөний соёлд 100%-иас дээгүүр хувийн хэрэгцээг илэрхийлэх зорилгоор баяр хүргэх, урамшуулах, физиологийн болон сэтгэлзүйн тэсвэртэй байхыг тодорхойлох нь элбэг. "110%-аар ажиллах" эсвэл "120% хүчин чадал гаргах" гэсэн үг хэдэн төлөвлөгөөний хувилбарууд бөгөөд урам зоримыг өдөөж, мөн физик-психологийн хязгаар долоожны талаар мэдэгдэх боломжийг олгодог. Энэхүү нийтлэлийн зорилго нь спортын шинжлэх ухаан, сэтгэлзүй, социокультур нөхцөл агуулгын үүднээс уг үзэл баримтллуудыг дүн шинжилж суулгахад оршино. Урам зоримыг болон хөөрөгдүүлэхийг гаргах бодит хязгаарыг ялгаж, дараачийн зүйлсээс үр дүнтэй байдал авчрах: сургалт удирдлага, төлбөртэй ажиллах ба сэргийлэх арга хэрэгцээ.

1. Дэлгэрэнгүй мэдээлэл

“110%-аар ажиллах” гэсэн үг нь спортын уханд нэгэн фенүүр үг болж хэдийчийн олон жилийн турш харилцан шингэж орж ирсэн. Гэхдээ энэ ямар утгатай вэ? Хүн 100%-иас дээгүүр хучин чадал гаргах боломжтой юу? Эсвэл энэ нь практик дээр хэт их дарамт эндэгдэл үүсэхэд хүргэж болзошгүй нэг аялдан ярьсан зүйл үү?

Энэхүү нийтлэлийн зорилго нь дараахь гурван чухал төлөв байдлыг суулгахад оршино:

• 100% – бүрэн урам: Физик ба сэтгэлзүйн хувьд боломжийн хэрчинд биеийн үйл ажиллагаа явуулах шилдэг түвшин.

• 110% – давхар хийж дуусах: Бодит үр дараалтаар өмнөд талд урам зоримыг нэмэгдүүлэх боломжтой, гэхдээ хязгаарлаг хугацаатай.

• 120% – эрч хүчин чадал: Уг нь аюулыг даван тулах төлөв байдал бөгөөд гүйлтэнд үр нөлөө үзүүлдэггүй, сэтгэлзүйн хувьд чөлөөтэй байх.

2. Тэоретийн үндэс

2.1 Спортод урам зоримыг хэрэгжүүлэх

Өөрийгөө урамшуулалтын онолоор (Deci & Ryan, 1985) урам зоримыг автономит, чадварлаг болон нийгмийн харилцааны гурван үндсэн хэрэгцээн дээр тогтоодог. 100% урам зоримыг энэ бүх зүйл хамгийн сайн хангагдаж байгаа төлөв байдалтай тэнцдэг.

2.2 Дарамт ба давсан дарамт

Суперкомпенсацийн сургалт онолоор хэрчимд өргөн хэдий ч боломжгүй дохиотой, таарууд гаргах үйл ажиллагаанд хүргэх зорилгоор түр зууны давсан дарамтыг зориудаар ашигладаг. Гэхдээ тодорхой нэг дээвэр гарахаас хойш их хэмжээний эсвэл удаан хугацаатай дарамт (120% ба түүнээс дээгүүр) үндэслэн сургалт болж хувирна (Kreher & Schwartz, 2012).

2.3 Сэтгэлзүйн хил мэдлэг

Атлетад “110%-аар” урам зоримыг түр зууны турш хэрэглэх боломжтой эсвэл “дарагдах”гүйн талаар сэтгэлзүйн хатуу шинжүүдийг (жишнээ: өөртөө итгэх үйл, нөхцөлөөс устгах арга)-ээр тодорхойлдог.

3. Урам зоримыг танин мэдэх

3.1 100%: Бүх урам

• Тодорхойлол: Боломжтой бүх нөөцийг оновчтой ашиглах.

• Шинж чанар: Дараалах, Flow-ын урсгал (Csikszentmihalyi), сайн стресс зохицуулалтыг даван тулах.

• Аюул: Өндөр хүчин чадлын системүүдэд хангалттай биш гэж үздэг.

3.2 110%: Позитив давсан сэтгэлзүй

• Тодорхойлол: Дээрхийн урам зоримыг яаран хэрэгжүүлэх хугацаат төлөв байдал.

• Тохиолддог үед: Тоглолт, адреналингийн дэгнэсэн үе.

• Давуу тал: Хувьчилсан хүчин чадлыг бий болгох боломжтой.

  Advertising

• Сул тал: Түр зууны хугацаанд л хадгалж үлдэнэ, өөрийгөө хэт их дээдлэх аюултай.

3.3 120%: Урам зоримыг хэтрүүлэх

• Тодорхойлол: Хэрчимгүйгээр болон гүйлтэнд үр нөлөө үзүүлэлгүйгээр дарагдамжлаар хангалтгүй хүчин чадлын шаардлага.

• Үр дүн: Эрдэнийн хохирол нэмэгдэх, хөгжлийн шинжүүд гарч ирэх, урам зоримыг бууруулсан үйл явдал гарч болох.
• Нийгмийн хувьд дараахь шалтгаанууд байдаг: Дарамт, медиа, барилга угсралтын компаниудын өрсөлдөх соёл, “Хязгааргүй” сэтгэлгээний хувьд.

4. Сургалт болон төлбөртэй ажиллах талаарх үр нөлөө

• Спортын дасгалжуулчууд илэн дагаан харилцааны бодлого ашиглах ёстой: “Өөрийн шилдгийгээ гаргаарай” гэсэн үг нь "120% хүчин чадал гаргаарай" гэсэн үгнээс илүү зүйтэй.
• Сэтгэлзүй coaching-оор буруу таамаглалуудыг мэдэрч, хаяж байх боломжийг олгоно.

5. Нийгмийн соёл нөхцөл

Хэл сэтгэлээр хэлдэг – сэтгэлзүй ухааны хувьд үйл ажиллагаагаар хэлж байх ба үйл ажиллагаа нь зан үйлийн хувьд нэгэн дээвэр болдог. "100% -иас их" гэсэн шаардлагыг тогтмол хэрэглэх нь зөвхөн хиймэл зүйл л тохилддог боловч урт хугацаанд ядаж ирэх соёлыг бий болгох боломжийг олгоно. Медиа ба сурталчилгаа энэ бүхнийг хүчирхийлэхэд, спорточийдын оршин суух нөхцөлөөс хамаагүй, агуучуудыг бий болгодог.

6. Дүгсэл

“120% хүчин чадал гаргаж байгаарай” гэсэн үг нь хөөрөгдүүлэх урам зоримыг болон өрөөсөн дарамтыг ялгаж харахаар төлөв байдлыг илэрхийлэх үг юм. "110%" –ийг түр зууны хугацаанд ажиллахад таатай хэрэгцээнүүдийг бий болгох боломжтой байлаа, гэсэн ч “100% -иас” илүүтэйгээр явах нь атлетуудын физик ба сэтгэлзүйн эрүүл мэндэд нэмэхийг аюулуулахаар хүрнэ.

Бодит зорилго, урамшуулах хүчин чадлыг даван тулах болон өөрөө тохирч байх шинжүүдийг бий болгох нь шинэ үеийн эрэлтийг илэрхийлэх ёстой: бүх зүйлээс илүү одоо - тиймэвч, зөв гэж хэлж байна.

Ашигласан судар (зөвлөгөө):

• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior.

• Kreher, J. B., & Schwartz, J. B. (2012). Overtraining Syndrome: A Practical Guide. Sports Health, 4(2).

• Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience.

Та энэ хувьд сатирч, төлөвшүүлэх боломжтой юу? Жишнээ, 2090 оны спортын сургалтанд оюун сэтгэлзүйн урамшуулалтыг бэхжүүлэгч техникээр ажиллах боломжтой эсэв?