གསལ་ཁྱབ་རྩོམ་ལེགས་བཤད་: ཚན་རིག་མི་དམངས་འཐུས་སྒྲིག སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་དང་ནང་འཇུག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོངས་གཉིས་ཀྱི་གོ་དོན་།

ངོས་བརྗོད།

ང་རིང་མཐོན་པོའི་དུས་སྐབས་ནང་ སྟོད་ཚན་པ་གིས་འཛམ་གླིང་ལ་བརྩེ་བའི་ཞེས་བྱ་ལས་བརྩི་བྱེད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་གོ་དོན་སྤྱི་གྲོས་སུ་འཁྱམས་འདུག་ཅིང་། སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་ (MIK)ཞེས་པའི་རྣམ་བཞག་གིས་ལས་འགན་ནི་གསལ་བཤད་བྱེད་ལུགས་ལྷག་པར་དུ་མཁྱེན་ཅིང་། སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་ནི་ཡིག་ཚོན་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲིག་ཐབས་ལ་གཞན་ཕན་འབྱུང་བ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་རྩ་བའི་ལས་ཀ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་པས། མཛའ་བཤད་དང་ཚན་ཁོངས་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་ཆེན་དྲན་དཔང་བྱེད་རྣམ་པ་གསལ་བཤད་བྱེད་ལུགས་ནི་འདིའི་ནང་གི་གོ་དོན་གྱི་རྒྱུ་མེ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གྲུབ་པའི་རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱི་ནང་ཁོང་ཚོས་བརྗོད་ཆེན་དང་སྐུ་གཟུགས་ཚ་བར་བྱེད་པ་དང༌། སྒྲིག་འཛུམ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་སྤྱི་གྲོས་སུ་འཁྱམས་པ་ལྟ་བུའོ།

1. ཚན་རིག་མི་དམངས་འཐུས་སྒྲིགས་ཀྱིས་ང་རིང་མཐོན་པོ་གནས་ཡོད་ལུགས།

ཚན་རིག་མི་དམངས་འཐུས་སྒྲིགས་ཞེས་པའི་བརྗོད་བྱ་འདི་ 1961ལོར་ཨེ་མི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཙོ་བཤད་པ་ཌྭའི་ཊི་ཌི། འައިސི་ན་ཧའུ་ཡིས་སྤེལ་བྱས་ནས་འཛམ་གླིང་ལ་བརྩེ་བའི་ཞེས་བྱ་ལས་བརྩི་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པའི་ཐུགས་རྗོད་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིག་འཇུག་སྤྱི་གྲོས་གྱི་རྐྱེན་ཡོང་བ་སྐུ་གཟུགས་ནང་གི་གོ་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ། ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ཀྱིས་མ་བརྗོད་པའི་ཐུགས་རྗོད་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན། སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་ནི་སྔོན་ལས་རྩ་འཇིག་དང་སྤྱི་གྲོས་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཟད་དེ་ནི་བརྡ་ཐབ་ཀྱིས་བརྩིགས་པའི་ཡིག་ཚན་དང༌། སྒྲིག་འཛུམ་བདེན་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་བསྡུར་ཡོད་ལ། སྤྱི་གྲོས་གཉིས་ཀའི་འཕྲིན་ལས་འཛུམ་སྟེགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

ང་རིང་མཐོན་པོའི་ཡིག་ཚན་ལས་ཀྱི་གྲུབ་ཆེན། སྒྲིག་འཛུམ་བདེན་པ་ནི་མི་དམངས་གཞུང་ལ་གནོད་སྟོབས་སུ་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་འཐེན་བྱེད་པའི་ལྕེ་སྣ་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་འཇོ་བདག་འཛུམ་སྟེགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་། སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པས་ནང་འཇུག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོངས།

Advertising

2. སེར་སྐྱོང་དང་མི་དམངས་གཉིས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡོངས་བརྗོད་བྱེད་ལུགས་། འབྲེལ་བའི་གོ་དོན་གྱི་གྲུ་ཚན་གནས་སྡོད་པ།

སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་མི་དམངས་ཀྱིས་བརྗོད་བྱ་ལུགས་ནི་སྤྱི་ཐོག་གི་ཡིག་ཚན་རྣམས་ནང་དུ་བརྗོད་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བྱེད་པ་ལས་མ་འདས་པ། སེར་སྐྱོང་བཞག་སྟོད་ཚོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་གོ་དོན་ལ་གནང་བ་མང་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྗེས་སུ་འཛིན་འཇུག་བྱེད་པར་མོས་འདུག ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོངས།

ངས་མི་དམངས་གཉིས་ཀྱི་ནང་འཇུག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུ་དང་། དེ་ལས་གྲུབ་པའི་ཁྱབ་གཏོགས་སྤྱི་གྲོས་གྱི་འཛུམ་བཤད་ལ་འཇོ་བར་འོས་པ་ཡིན་ལ། མི་དམངས་ནང་གི་གོ་དོན་འཛུམ་བྱེད་རྣམས་རྒྱུ་མེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ་ལ་མོས་སུ་འདུག

3. ཚན་ཁོངས་གཉིས་ཀྱི་བསྡུར་བ་ལས་སྐྱོ་བའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་དང་། རང་བཙན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་གྲུ་ཚན་གནས་སྡོད་པ།

འདི་ནི་ཁྱབ་གཏོགས་ཀྱི་གོ་དོན་ཞིག་ཡིན་ལ། ངས་གཞུང་རྒྱུགས་པ་ཚོས་བརྡ་ཐབ་གྱི་གོ་དོན་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། ངས་དེ་བས་ན་ཚན་ཁོངས། ངས་སྐྱོ་བ་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ཚན་ཁོང་གི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

ཉེས་ཁྲིམས་གནས་སྡོད།

མོས་སུ་འདུག

4. ཁྱབ་གཏོགས་ལས་སྐྱོ་བ་གནས་ཡོད་པ།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོངས། ངས་སྐྱོ་བ་ནི་དུས་རྒྱུན་མི་འཐེན་པའི་བསྟན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་། ངས་དེ་བས་ན་ཚན་ཁོང་གིས་མ་བརྗོད་པའི་ཐུགས་རྗོད་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན། བརྡ་ཐབ་ལས་གྲུབ་པ་ཞེས་པའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལ་གནང་བ་མང་ཡོད་པའི་རྐྱེན་བརྗོད་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ་ལ་མོས་སུ་འདུག

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

5. བརྡོ་སྤེལ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལུགས་། འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྒྲིག་སྟེགས་སུ་མི་འཁོལ་བའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་། ངས་མི་དམངས་ཀྱི་གྲུབ་ཕྲུལ་ལ་ཐེགས་པ་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།

6. Open Source Versus Closed Source: ཞིག་གི་གྲུ་ཚན་གནས་སྡོད།

Open Source (ཡིག་ཚན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།) དང་ Closed Source (ཞིག་གི་གྲུ་ཚན་གནས་སྡོད་པ།) གཉིས་ཀྱི་འཁྱགས་པ་ནི་ཡིག་ཚན་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་དང་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་།

Open Source Closed Source
ཡིག་ཚན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ། ཞིག་གི་གྲུ་ཚན་གནས་སྡོད་པ། Blackbox
མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། བརྗོད་བྱེད་པ་ལྟར་བརྗོད་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ། ནུས་པའི་འཇུག་ལུགས་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་བརྡོ་སྤེལ་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།
མི་དམངས་ཀྱིས་སྤྱི་གྲོས་གྱི་བརྡོ་སྤེལ་བྱེད་པ་ལྟར་བརྗོད་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ། འཛམ་གླིང་བརྗོད་ཆེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།
མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། ཁྱབ་གཏོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ལྟར་བརྗོད་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ། ཡིག་ཚན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་ནི་མི་འཁོལ་བ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། བརྡོ་སྤེལ་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

7. ང་རིང་མཐོན་པོའི་གྲུབ་ཕྲུལ་: Closed Source ལས་སྐྱོ་བ་བྱེད་པ་གྱི་སྒྲིག་སྟེགས་བཞིར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

Advertising

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

ངོས་བརྗོད།

ངས་ཚན་རིག་འཕྲིན་ཡོངས་ལས་ཁོང་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་གྲུའི་ཐིག་གི་ཕྱོགས་སྒྲིག་སྟེར་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་འོས་པའི་བསམ་པའི་བརྗོད་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་། Open Source, ཚན་ཁོང་གི་སྐྱོ་བ་བཞིར་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ། ངས་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། ཡིག་ཚན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་ནི་མི་འཁོལ་བ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། བརྡོ་སྤེལ་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པའི་གོ་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅིང་།

མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། བརྡ་ཐབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱེད་པ་ནི་མི་འཁོལ་བ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། ཡིག་ཚན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་ནི་མི་འཁོལ་བ་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ནི་མོས་སུ་འདུག་ཅིང་། བརྡོ་སྤེལ་བྱ་ཐུག་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོང་ལྟར་བརྗོད་པ།

"Steampunk"