Artikel: ADS-syndromið – Dis-sensitíviti, Trivlei og Sensorikk í bólkun við klassiskum ADHS

Inngjórð: Frá ADHS til ADS-DDS – Ein víkkaari forståsla

Í tí venjulega ræðu um hugsanavanda, verður ofta skifti millum ADHS (með hyperaktivitet) og ADS (utan hyperaktivitet). Men tað er eisini annar, oftast forsýndur undirsløg: Hetta nevnast ADS-syndromið við Dis-sensitíviti, Trivlei og Sensorikk (DDS).Tað lýsir einari serligu neurologisk-psykologiska umtøkilum, har sinningaruppatakingin, sosialu reiravurderingin, emotionsreguleringin og líkamstrivliga (sum hungur, smerla, nærðarþarfur ella flútiendurskifti) eru breyttar ella vróknar.Tíggið er væl ímóti klassiska ADHS og ættir eina serligu greining – umframt at síggja til missgjørligar diagnostikkingar, samfelagsleg misturvørðing og sekondara fíknimynd**.

1. DDS: Dis-sensitíviti, Trivlei og Sensorikk – Støðufelagsligir fyrimyndir

DDS-ADS-syndromið umfatar fýr miðstøðugar tilsyn:

a) Dis-sensitíviti

  • Miss- ella yvirviðgerð av sinnirærum: Fólk, sum eru ávirkað, kunnu uppliva ljós, røddir, snerting ella lukt annaðhvørjum ógjørliga sterkt eða undir viðkunnarþrýgd.

    Advertising

  • Fjótlukki: sensorisk reiravøkun (t.s. afturtrækk, oyra stop, sólin brúgva) ella reirsuvøka** (t.s. endurtikin røddir, snertingarsvið).

b) Trivleikjaskapandi misfatting

  • Líkamstøkni merki (t.s. þurst, latur, smerla ella førliskykingar sum ivi ella skuld) verða týndir seint, vægt eða andvígirætt.

  • Tú hevur tí viðføri til impulsivt handl, burnout ella psykosomatisk krisu, uttan at fólk skilja teira nøgvnda.

c) Sensorisk misfatting av sosialum reirum

  • Mimik, gestur og rødd hjá øðrum fólkum verða annars kodað – ofta sum tróttandi, niðrande ella óvøð.

  • Tú hevur tí viðføri til millummanna misforstøranir, sosial einsemd eða yvirkompensandi millieiningar.

d) Innari spennur umframt utanregiliga ró

  • Í mótið til "klassiska" ADHS eru DDS-fólk útvarðs ró – men innantil renna høgu freminimdar hugnakaskadar, sjálvrokranarutroppur og hættuskjól**.

  • Heimurin verður upplívandi sum „filterkaos“, sum annaðhvørjum umfarar eða bløðrar.

2. DDS í bólkun við klassiska ADHS

Merki Klassiska ADHS ADS við DDS-syndromi
Motorikk Hyperaktiv, impulsiv Hypoaktiv, teir vitan muskulaspannu
Viðuring Flúti, springandi Tunnilarliga, reiravøkjandi
Sensorikk Relativ normalt Yvir- ella undirempfindiligur
Emotionsmeiningarvøkstur Expressiv, breytandi Introvert, eksplosivur undirtryggingur
Sjálvvørðing „Eg eri avbúndaður“ „Eg eri ógjørliga eða too følinlegur“
Millieining Aktivismur, avbløking Kontroll, afturtrækk, masking

3. DDS sum sosial maska:Tíðin uttan sjónarhorn

Fjótlukkir vitan at fólk við DDS virka útvarðs millieinað ella hógin funktional – í skúlani, á arbeiðsplássinum eða sambýlingum. Men tað vísir ikki til sjónarhorn.Tú stendur fram um reiruvøkun, førliskykting og líkamstrik, og kostnaðin er nóg energi. Tað bíð oftast uttan at verða funnið – inntil tað blótar út í psykosomatiskum kviki, panikarski eða fíknimynd.

4. Fíknimynd sum Pseudo-Terapía: DDS og Søvn

a) Sjálvameiningarsumstøðu sum mønstrar

  • Fjótlukkir fólk við DDS roka víða til róandi ella urvekkjandi umboðum** (alkohol, cannabis, nikotin, amfetamin, benzodiazepiner), fyri at:

    • bløða reiruflóttin,

    • føla „normalt“,

    • urvekkja sosiala smerlu.

b) Hótaliga av missgjørligar diagnostikkingar

  • ADS við DDS verður ofta misgjørd som depressivur sjúkur, persónligakensuering ella burnout**.

  • Standard terapi (t.s. SSRI eða millieiningar venjar hjá ADHS) hevur ikki avgerandi – umframt at blivað til førum, sum tú ikki verður skiljan.

  • Í avrokum vaksur psykososial vakuum**, ið rokar fíknimynd ella destruktivar millieiningar.

5. Terapiansatir fyri DDS-ADS: Ein annarsynjiliga blikk

a) Reiruvøkurvenjar**

  • Serlig uppmerkingartækni, sensorisk sammæling og taktil endurgávu (Body-Scan, Neurofeedback) heva at hjálpa við at stýra reirum.

b) Líkamsviðarvøkun og Trivlei læring**

  • Somatisk terapi sum Feldenkrais, Shiatsu ella uttrykkaliga rørsleterapi heva at hjálpa við at endurtaka mistan líkamsvøkur.

c) Sosial dekodering**

  • Sosialt Neurofeedback og scenarivenjar heva at blivað til millieiningar av mimik, hugnakin og „sosiala luktu“.

d) Psychoedukation**

  • At skilja tei egna DDS-mønstur løstar frá sjálvafyrirvølum og forðar ósavnarliga millieiningar ella fíknimynd.

Niðurstøða: DDS ættir sýnligaheit

ADS-syndromið við Dis-sensitíviti, Trivlei og Sensorikk er ikki ein mótamódur – men eitt alvorligt neurologisk-psykologisk fyrimynd. Tað samansetir føligar umtøkilum með líkamsligu-førliskyktari misfatting – og kann blivað til stórar lívsvágsverk, tá ið tað ikki verður funnið.

Ein passandi diagnostikking, ein breitt terapiansatir og samfelagsleg upplýsing um hesa stilla fágunar neurodivergent eksistens eru avgerandi.Fyrst tú kann bliva skjøldin millum millieining og innari óro.

Appendiks: Vanliga misturvørdningar við DDS**

  • „Tú ikki sjúkur, bara følinlegur“.

  • „Tú ikki ró at ADHS“.

  • „Eg tú at finna tað“.

  • „Tú bara hava nóg av røktum“.

→Tað hevur ikki til lívning – men blivað til at vøkstur sjálvafyrirvølu.

""