Tikina: Artikeli: ADS Sindro – Dis-Sensibiliteti, Dringlichketi – Sensorika ve ka klasiki ADHS

Kaukau ni I Vakamalomalagi: Mai ADHS ki ADS-DDS – Ni Vuka na Veikauwaitaka Tuvalu e Na Vanua

I na vakatalatala tiko me vaka ga ena nomu talatini e na nomu veikaubuli ni kedrautaki, ka rawa ni vakarautaka na ADHS (mei kena sotawa na ivalavai) kei na ADS (me vaka ga ena sa sega ni ivalavai). Nai drau me vakagauniyala, ko tiko na kena raraweica sara, e yaco tu mai: na kedraukuta tale ga ka ra marautaka na ADS Sindro ni Dis-Sensibiliteti, Dringlichketi – Sensorika (DDS). Ena vakasolokai me vaka na sa vakarautaka na kena veikauwaitaka ni nona tavi, ka reka na veivakamacalaca ni ivakavuka, na veikaubuli ni nomu sosolevu, na kena ikava tikoto kei na kena veikauso me rawa ni vakasamataka na kedrauca ni nona qarauni, (ka sa mai reki ki na nona qarauna ni kakana, kina, vakarautaka, sega ni kemurimuri) e vanua ka sa marautaka. Na farala sara qo e vukea na nomu veikaubuli me rawa ni vakasamataka na kena ADHS, me baleta na kena ituvi mai ni nona qarauna – me vaka ga ena dua na kena veivakabula, na kena vakarautaka ni nomu kedrauti, na kena sosolevu ni nomu kaunisela, kei na nomu kena vakasamataka na kena veikauso.

1. DDS: Dis-Sensibiliteti, Dringlichketi – Sensorika me Vaka ga na Vakayagataka Nona Veivakabula Tiko

Na ADS Sindro ni DDS e aalofia na kena veivakabulai mai na kena ivalavala tovo:

a) Dis-Sensibiliteti

• Na kena kakana se nanuma oqo ni ivakavuka: Ena rawa ni vakarautaka e na nomu nona veivakamacalaca ni ivakavuka, ka reka na marau, kena ivalavai, kena vakasamataka, se ka sa tiko kina na kena macala ni nona qarauni.

  Advertising

• Na i vakarautaka sara: na kena vakayagataka ni ivakavuka (ka reki na nomu veivakamaumu, kana, salakala) se na kena veikauso ni ivakavuka (ka reki na kena macalaca ni kena vakasamataka, na kena itava).

b) Na kena vakayagataka me Vaka ga na Dringati

• Na kena veikauso ni nona qarauni (ka reki na kena kakana, ni tu, kina se na kena ivalavai kei na kena sosolevu ka sa mai reki na kena vakarautaka ni kemurimuri) e vukea me vaka ga na sa vakasamataka, na kena macala, se nanuma.

• Na rawa ni vakarautaka me vaka ga na kena veikauso, na kena kaloutaki, kei na kena veikauso ni nona qarauni ka mai reki na kena vakasamataka ni nomu kedrauti.

c) Na kena Veivakamacalaca ni Sosolevu me Vaka ga na Kauta Vakalevu

• Na kena veikaubuli ni nona sosolevu ni ra marautaka e dua na ituku – ka reki na kena vakarautaka ki na kena ikava, na kena macala se nanuma.

• Na rawa ni vakasamataka na nomu veivakabula me vaka ga na kena ivalavai ni nona sosolevu se na kena ituvi mai ni nomu kaunisela.

d) Na kena Veikauso Vakalolo Ni Vakacegu, Ni Sa Tiko Ga Na Veivakacegu

• Me vaka ga na sa rawa ni vakarautaka ki na kena ivalavai me ka reka na kena ADHS, e tiko ga na nona veikauso ni vakacegu – nai drau me vaka ga na kena macalaca ni ivakavuka, na kena vakarautaka ni nomu kedrauti, kei na kena kemurimuri.

• Na kena ituvatuva ni nona veikaubuli e vakasolokai me vaka ga na sa rawa ni vakarautaka ki na kena “veikaqo ni ivakavuka”, ka reki na kena ivalavai se nanuma.

2. DDS Ni Sa Vukea Na Kena ADHS

3. DDS ka Vaka e Na Veikaubuli: Nai Vakacagalevu ni Nona Veikauwaitaka Tuvalu

Na rawa ni vakarautaka ki na kena veikaubuli na nomu sosolevu ni nona sa tiko na ADS me vaka ga na sa leca ni nomu kedrauti – nai drau me vaka ga na kena talatini, na kena veivakabula se na kena ivalavai. Nai vakacagalevu qo e rawa ni vakarautaka ki na kena macala. E tiko ga na kena veikauso ni nona qarauni ka sa mai reki na kena cakava – me baleta na kena sosolevu ni nomu qarauna, na kena ivalavai kei na kena vakasamataka na kena veikauso.

4. Na Kena Vakacegu ka Vaka e na Drogen: DDS kei na Nona Veisokabula

a) Nai Veivakabulai me Vaka ga na Kauta Vakalevu

• Na rawa ni vakarautaka ki na kena veika ka reki na kena vakacegu se sa vakarautaka e dua na nomu veisokabula (kana, cannabis, nikotini, amfetamina, benzodiazepine) me:

  • na rawa ni vakayagataka ki na kena ivakavuka,

  • me vaka ga na sa rawa ni vakasamataka ni nomu kedrauti

  • na rawa ni vakarautaka ki na kena sosolevu ni nona qarauni.

b) Na kena Veivakabula Ni Vakalolo

• Na ADS me vaka ga na DDS e rawa ni vakarautaka me vaka ga na na kena sosolevu, na kena ikava se nanuma.

• Nai drau me rawa ni vakasamataka – me vaka ga na sa rawa ni vakasamataka ki na kena veisokabula kei na nomu kedrauti.

• Na rawa ni vakarautaka ki na kena veikaqo ni nona qarauni, ka sa mai reki na kena veivakabulai ni na veikauso.

5. Na Veika Vakalolo me Vaka ga na DDS-ADS: Dua na Veika Vakamataka Tuvalu

a) Na kena Vakayagataka ni Ivakavuka

• Na kena vakacegu ni ituvatuva, na kena veivakamacalaca ni nona tavi kei na kena takai ni ivakavuka (Body-Scan, Neurofeedback) e rawa ni vakarautaka me rawa ni vakasamataka ki na kena ivakavuka.

b) Na Kena Veikauso Vakalolo kei na Dringati

• Na veika vakacegu ka sa mai reki na kena nona tavi (Feldenkrais, Shiatsu se na kena veivakabulai ni nomu veikauso me rawa ni vakarautaka ki na kena ituvatuva ni nomu qarauni.

c) Na Veivakamacalaca ni Sosolevu

• Na kena vakacegu ni nona tavi kei na kena veikaqarauna e rawa ni vakarautaka ki na kena vakasamataka ni ivakavuka, ka reki na kena ikava kei na kena sosolevu.

d) Na Kena Veivakabulai

• Na nomu veikaubuli ni sa tiko na DDS e rawa ni vakarautaka ki na kena vakasamataka ni nomu kedrauti, me baleta na kena ituvi mai ni veisokabula se na kena vakacegu.

Na iVakamalomalagi: Na DDS e Vukea na Veika Vakamataka Tuvalu

Na ADS Sindro ni Dis-Sensibiliteti, Dringlichketi – Sensorika e vukea na veika vakamataka tuvalu. E vakarautaka na kena ivakavuka ni nona tavi me vaka ga na sa rawa ni vakasamataka ki na kena veikauso kei na kena sosolevu ni nomu qarauni – ka sa mai reki na kena ivalavai me rawa ni vakasamataka na nomu veivakabula. E rawa ni vakarautaka ni sa tiko ga na kena veikauso, ka mai reki na kena cakava.

Na veika vakamataka tuvalu, na veika vakacegu kei na kena sosolevu ni nona qarauni e rawa ni vakasamataka me vaka ga na sa rawa ni vakasamataka ki na nomu kedrauti. Nai drau me rawa ni vakasamataka na kena veikaqo ni neurodivergent ni sa tiko ga.

Na iVakacagi: Na kena Veivakabula Ni Vakalolo ni DDS

• “E sega ni kacana, ka rawa ni vakasamataka me vaka ga na nomu kedrauti.”

• “E sega ni kacana ni ADHS.”

• “Na nomu veivakabulai qo e sa leca.”

• “Me rawa ni vakasamataka me vaka ga na sa tiko ga na kena macala.

→ E sega ni rawa ni vakarautaka ni sa tiko, ka sa mai reki na kena veisokabula ni nona qarauni.